Aluminiumindustriens
Miljųsekretariat

Besųksadresse:
Gydas vei 8, 0363 Oslo

Postadresse:
Postboks 2894  Solli
NO-0230  Oslo, Norway

Tel.  +47  23 19 53 23
e-mail  send mail to
 

HAPPA (Rannsókn į hlutdeild ...)

Verkefniš Rannsókn į hlutdeild vinnustašarins viš myndun kerskįlaastma mešal starfsmanna ķ įlverum (HAPPA) hófst žann 1. jśnķ 2002, og žvķ lauk 1. aprķl 2008.  Žįtttökufyrirtęki:

  • Elkem Aluminium
  • Hydro Aluminium
  • Alcan į Ķslandi
  • Kubikenborg Aluminium
  • Noršurįl
  • Sųr-Norge Aluminium
  • Vigeland Metal Refinery

Grundvöllur
Ķ tengslum viš setningu opinberra įkvęša um t.d. flśor og SO2 įkvaš ašalfundur AMS ķ aprķl 2002 aš hleypa af stokkunum verkefni, sem fęli ķ sér rannsókn og skrįsetningu į hlutdeild vinnustašarins ķ myndun skįlaastma mešal starfsmanna.  Skįlaastma er enn vandamįl fyrir išnašinn.

AMS vill leggja mikla įherzlu į žetta verkefni.

Meginmarkmiš
Draga śr tķšni öndunarfęrasjśkdóma ķ įlišnašinum.

Undirmarkmiš

  • Nżta nśtķmaleg verkfęri til aš komast aš žvķ, hvaša įreiti hafi įhrif į myndun og žróun skįlaastma.
  • Rannsaka žżšingu tęknistigs og rekstraržįtta fyrir įreiti, sem leiša til žjįninga ķ öndunarfęrum mešal starfsmanna ķ kerskįlum įlveranna.
  • Bśa til nżtt, nśtķmalegt sżnatöku-og greiningarferli fyrir kerfisbundiš eftirlit af žessu tagi meš starfsmönnum ķ kerskįlum įlveranna.
  • Aš nota žetta kerfisbundna ferli viš įlverin.
  • Sjį til žess, aš fyrirhuguš breyting norskra yfirvalda į opinberum įkvęšum um flśorķš og SO2 verši reist į vķsindalegum rannsóknum, sem geti leitt til mótunar raunhęfari įkvęša fyrir įlišnašinn.
  • Fį į hreint, hvort lausbeizlašar öragnir séu ķ raun vandamįl ķ grennd viš raflausn ķ kerskįlum.
  • Sé sś raunin, skal įkvarša įreiti žessara öragna, žvķ aš žessar frjįlsu öragnir hafa tiltölulega stórt virkt/svišamyndandi yfirborš į hverja massaeiningu sķna.
  • Rannsaka gagnsemi verndarbśnašar į fólk viš vinnu sķna ķ ljósi žess, aš slķkur bśnašur kann aš koma aš umtalsvert minna haldi gagnvart téšum örögnum.

Skipulag
Vinnuumhverfisstofnun rķkisins (STAMI) sér um hina verklegu framkvęmd verkefnisins, og hśn ber įbyrgš į öllum sżnatökum og greiningum ķ samvinnu viš AMS og žįtttökufyrirtęki śr išnašinum.

Brįšabirgša nišurstöšur

[Fariš efst upp]

Stašan
Žann 27. jśni 2008

[Til baka]

Įreitismęlingum ķ žessum hluta HAPPA verkefnisins er lokiš.  Viš sóttumst hér eftir aš komast aš įreiti örfķnna agna ķ kerskįlum viš framleišslu hrįįls. Örfķnar agnir eru afar litlar um sig og eru aš žvermįli minni en 0,1 µm (0,1 µm = 100 nm).

Meš žessu verkefni er sjónum beint aš nżju og mikilvęgu višfangsefni fyrir įlišnašinn.

Ķ skżrslunni mį finna:

  • Örfķnar agnir ķ kerskįlalofti voru męldar į żmsum stöšum ķ Söderberg kerskįlum og forbökušum forskauta kerskįlum Hydro Aluminium į Karmöy.
  • Heildar agnastyrkur og agna stęršardreifing var rannsakašur.
  • Agnastyrkur var 20“000 agnir/cm3 ķ öšrum forbakaša forskauta kerskįlanum og allt aš 10 sinnum hęrri hįmarksstyrkur viš skautskiptingu.
  • Ķ kerskįlanum meš Söderberg forskautum var hęrri jafnašarlegur styrkur örfķnna agna (80“000 agnir/cm3).
  • Tilvist slķkra örfķnna agna hefur ekki įšur veriš sannreynd ķ įlišnaši.
  • Žessar örfķnu agnir fylgja innöndunarlofti og nį af žeim sökum nišur til lungnanna.
  • Stašreyndir um örfķnar agnir:
    • Agnir meš jafngildis lofthreyfižvermįl = 100 nm
    • Koma śr efnum ķ loftkenndu eša vökvaformi viš ófullkominn bruna eša žéttivökvamyndun
    • Geta veriš sérlega hęttulegar vegna tiltölulega stórs yfirboršs

Įfangaverkefninu um prófun hlķfšargrķma er nś lokiš. Ķ žessum įfanga hafa veriš skošašar fimm mismunandi grķmur ķ notkun. Gęši grķmu eru metin ķ notendavęnleika. Hann er męldur meš žvķ aš bera saman rykstyrk inni ķ grķmu og utan hennar.

Meš žessu verkefni hefur fariš fram rannsókn, sem išnašurinn hefur lengi vęnzt.

Nišurstöšur:

  • Rannsakašar grķmur eru eftirtaldar: 
    • 3M 7500 (P3-grima)
    • 3M 4277 (P3-grima)
    • Sundström SR 100 (P3-grima)
    • 3M 9926 (P2-grima)
    • Airstream (P2-grima)
       
  • Safnaš var ryki af sķu, žaš vegiš og męldur ķ žvķ flśorstyrkur.  Sśr gasstyrkur, t.d. SO2 (brennisteins tvķildi) og HF (flśorvetni) , var einnig įkvaršašur.
     
  • Styrkur sśru gastegundanna, SO2 og HF, er of lįgur til aš draga af žeim įlyktanir um sķugęši.
     
  • Męlingafjöldinn ķ žessari athugun er ónógur til aš unnt sé aš draga skżrar įlyktanir af nišurstöšum, en žęr gefa žó skżrar vķsbendingar (sbr töflu):
    • Grķmur ķ flokki P3 hafa meiri notendavęnleika en grķmur ķ flokki P2 gagnvart ryki og flśorķši.
    • Grķmugeršin 3M 7500 viršist hafa nokkru meiri notendavęnleika en hinar grķmugerširnar.

Skżrsluna mį panta hjį send e-mail to

 

Stašreyndir um hlķfšargrķmur:

  • Žęr eru flokkašar samkvęmt alžjóšlegum stöšlum (P2 – eša P3 – grķmur).
  • Žęr eiga aš vernda notandann gegn mengun į formi rykagna, lofttegunda og gufa, sem annars kęmust inn eftir öndunarveginum.
  • Krafan gagnvart heildarleka er strangari fyrir P3 – en fyrir P2- grķmur.
     

Notendavęn-leiki sem % af massa ryks į sķu

Flokkun

Męlikvaršar

P2

P3

Öndunarhęft

89

97

Brjósthols

64

90

Öndunar

9

74

[Fariš efst upp]

Framvinda verkefnisins

  • Sżnum var safnaš saman frį įlverunum į Lista, Mosjöen, Husnes, Karmöy, Årdal og Höyanger.
  • U.ž.b. 4“200 sżni hafa veriš tekin.  Śr žeim er bśiš aš gera u.ž.b. 15“000 rannsóknir.
  • Sķuvirkni hlķfšargrķma ķ notkun hefur veriš męld og skżrslu skilaš ķ jśnķ 2004.
  • Skżrslur fyrir hverja verksmišju eru ķ vinnslu.
  • Lķkan af višbrögšum lķkamans viš nano- ögnum hefur veriš śtbśiš (nano=10-9).
    Fréttabréf nr 3 fjallar um žetta efni
    Myndun og stašsetning ofursmįrra agna viš įlframleišslu.
  • Skżrsla um įlišnašinn ķ heild er til į norsku.
    Śrdrįttur er fyrir hendi į ensku               Skżrsluna mį panta hjį send e-mail to
  • Skżrsla um įhęttu af völdum léttmįlmsins berylliums (atómžungi 13) viš framleišslu hrįįls er til į norsku.
    Śrdrįttur er fyrir hendi į ensku               Skżrsluna mį panta hjį send e-mail to
     

[Til baka]